چرا روز جهانی دختر؟

در یازدهم اکتبر، «روز جهانی دختر» شاید این سوال پیش بیاید، «چرا روز جهانی دختر»؟ 

در قرنی هستیم که اینترنت و علم جامعه را بسوی پیشرفت، سریع‌تر سوق می‌دهد، اما نابرابری و تبعیض همچنان در سراسرجهان وجود دارد! با وجود تلاش‌های بسیاری که جنبش های زنان و جنبش های فمینیستی در طی این قرن انجام داده‌اند، باز در بسیاری از نقاط دنیا، زنان و دختران بیش از همه ، از تبعیض جنسیتی رنج می‌برند. اگر به شرایط زنان و دختران توجه کنیم، مشاهده خواهیم کرد که دختران در بسیاری از کشورها، صرف‌نظر از ملیت و محل زندگی، از حقوق اساسی خود محرومند و خشونت‌های گوناگونی را تجربه می‌کنند. فقر، جنگ، نابرابری، قوانین و سنت‌های تبعیض‌آمیز، فرصت رشد و زندگی امن را از میلیون‌ها دختر گرفته است و دختران با مشکلات بسیاری مواجه هستند:

کودک همسری: دختران به دلیل ازدواج زودهنگام، از کودکی محروم می‌شوند و درمعرض بارداری زودرس، ترک تحصیل قرار میگیرند و انواع خشونت بر آنان اعمال می‌شود و بسیاری از آنان قربانی خشونت خانگی و قتل های ناموسی قرار میگیرند(۱).

محرومیت از آموزش: میلیون‌ها دختر به دلیل فقر، جنگ، تبعیض یا ممنوعیت‌های حکومتی از تحصیل بازمی‌مانند.

خشونت و سوءاستفاده: دختران به دلیل خشونت خانگی و آسیب‌پذیری در معرض آزار جنسی، تجاوز،از طریق قاچاق انسان و بهره‌کشی قرارمی‌گیرند (۲).

ختنه دختران: این عمل آسیب‌زا در برخی از جوامع همچنان ادامه دارد و سلامت جسمی و روانی دختران را تهدید می‌کند.

فقر و نابرابری: به دلیل فقر و تبعیض جنسیتی، دختران در بسیاری از خانواده‌ها از تغذیه، مراقبت‌های بهداشتی و فرصت‌های برابر محروم‌اند.

جنگ و آوارگی: دختران در مناطق جنگی بیش از پسران با خطر مرگ، خشونت جنسی، آوارگی و از دست دادن امکان تحصیل مواجه‌اند.

تبعیض قانونی و اجتماعی: در برخی جوامع، دختران از آزادی انتخاب، مشارکت اجتماعی و دسترسی برابر به حقوق و فرصت‌ها برخوردار نیستند.

در این موارد منابع بین المللی آمار تکان‌دهنده ای را گزارش می‌دهند:

۶۵۰ میلیون زن و دختر در جهان کودک همسرند و پیش از رسیدن به ۱۸سالگی ازدواج کرده‌اند. بیش از ۲۳۰ میلیون زن و دختر ختنه شده‌اند و در سال ۲۰۲۴، حدود ۶۷۶ میلیون زن و دختر در فاصله ۵۰ کیلومتری رویدادهای مرگبار ناشی از درگیری‌های مسلحانه زندگی می‌کنند.

بر طبق آنچه که گفته شد، دختران در بسیاری از نقاط دنیا از حقوق بشر محرومند و گویا انسان نیستند! 

محرومیت و خشونت علیه دختران فقط یک مسئله خانوادگی یا فرهنگی نیست؛ بلکه یک مشکل جهان و حقوق بشری است و مانعی جدی در برابر توسعه و عدالت اجتماعی می باشد . حمایت از حق آموزش، مقابله با کودک ‌همسری و خشونت، تضمین سلامت و برابری حقوقی و مشارکت دادن دختران در تصمیم‌گیری‌ها، از مهم‌ترین وظایف دولت‌ها و جامعه جهانی است.

بنابراین ، سازمان ملل متحد از سال ۲۰۱۲ ، روز ۱۱ اکتبر را به‌عنوان روز جهانی دختر نام‌گذاری کرد. وهدف از آن، تقویت حقوق دختران و توجه ویژه به تبعیض‌ها و مشکلاتی است که آنان به دلیل سن و جنسیت تجربه می‌کنند.

موضوع امسال سازمان ملل متحد «پایان دادن به ازدواج کودکان و سرمایه‌گذاری در حقوق دختران»است.

این موضوع تأکید می‌کند که حمایت از دختران تنها با اعلام برابری حقوقی تحقق نمی‌یابد؛ بلکه به قوانین حمایتی، دسترسی به آموزش و خدمات بهداشتی، مقابله با تبعیض و مشارکت واقعی دختران در تصمیم‌گیری‌ها نیز نیاز دارد.

در ایران نیز روز جهانی دختر می‌تواند فرصتی برای طرح مسائل اساسی حقوق کودکان و زنان باشد؛ 

چون موضوع امسال سازمان ملل متحد «پایان دادن به ازدواج کودکان و سرمایه‌گذاری در حقوق دختران»است، نگاهی به این مشکل دختران در ایران می‌شود.

سن قانونی برای ازدواج در ایران، بر طبق ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی برای دختران، زیر ۱۳ سال و پسران زیر ۱۵ سال است که سن بلوغ تشخیص داده شده است.برای ازدواج کودک زیر سن بلوغ، رای دادگاه لازم است و بطور کلی برای ازدواج دختران در هر سنی ازدواج اجازه پدر و جد پدری لازم است. بنابراین در ایران برطبق قانون، کودک همسری قانونی است.

اثرات مخرب کودک همسری:

ازدواج نا بهنگام بر جسم و روان  کودک می‌تواند اثرات مخربی داشته باشد.در این نوع ازدواج، کودکان بسیار زود وارد دنیای بزرگسالان می‌شوند. دختران بیشتر کودک همسر می‌شوند وعموما همسران آن‌ها ، مردان بزرگسال اند و سن آنها بسیار بیشتر از دختران است و همین خود سبب کودک آزاری مانند خشونت فیزیکی و جنسی می‌گردد که اثرات بسیاری در سلامت جسم و روان آنها پدید می‌آورد.

در ازدواج نابهنگام، روابط زن و مرد بیشتر شبیه به رابطه برده و برده دار است.در روابط زناشویی، دختر خرد سال برده‌ایست که در زنجیر‌های نامرئی گرفتار است و مرد فقط فرمان می‌دهد و دختر باید فرمانبر باشد، که اگر نباشد فحش می‌شنود، کتک می‌خورد و حتی کشته می‌شود. در رختخواب، بدون آگاهی و آمادگی جنسی به او تجاوز می‌شود زیرا او باید تمکین کند که این هم یکی دیگر از قوانین ایران است که تجاوز جنسی را قانونی می کند.در این شرایط فرزندانی هم به وجود می‌آیند که مدام شاهد پرخاشگری پدر هستند و خود نیز پرخاشگر می‌شوند که به زنجیره خشونت در جامعه تداوم می‌بخشند و آن را پر رنگ تر می‌کنند..

در ازدواج نابهنگام، سلامت جسمانی دختران بسیار تحت تاثیر قرار می‌گیرد. تحقیقات نشان می‌دهد که دخترانی که قبل از ۱۵ سالگی ازدواج می‌کنند، پنجاه درصد بیشتر از دخترانی که دیرتر ازدواج می‌کنند عوارض ناشی از بارداری و زایمان و مرگ و میر را تجربه می‌کنند. بارداری و زایمان قاتل شماره یک این دختران کم سن و سال در سراسر جهان است. و خطر مرگ بیشتر نوزادان این مادران را تهدید می‌کند و نوزادان بیشتر با کم وزنی و سوءتغذیه نیز مواجه می‌شوند. ازدواج زودرس خطر ابتلای به عفونت‌های مقاربتی و سرطان دهانه رحم، مالاریا و فیستول‌های زایمان را بالا می‌برد. .

پایین آمدن اعتماد به نفس کودکان: خانواده و دوستان در بالا بردن اعتماد به نفس کودکان بسیار نقش دارند و وقتی کودکی در مرحله کامل کردن اعتماد به نفس، ناگهان از محیط خانواده و دوستان خود جدا می‌شود،  به شکل‌گیری اعتماد به نفس او صدمه می‌خورد.

ناتمام گذاشتن تحصیلات: ازدواج کودکان بر توانایی برای ادامه تحصیل تأثیرمی‌گذارد. با داشتن مسئولیت خانه و فرزندان، دختران مجبور به ترک تحصیل می شوند که خود بر توانمندی ی اقتصادی آنان در آینده نیز اثر گذار خواهد بود.

بالا رفتن آمار طلاق: بسیاری از ازدواج‌های نا به هنگام به طلاق ختم می‌شود

بالا رفتن قتل‌های ناموسی: بسیاری از ازدواج‌های زودرس زمینه‌ساز قتل‌های ناموسی است که آمارش در حال بالا رفتن است .

تحقیقات نشان می‌دهد که عوامل بسیاری می‌تواند در بالا بردن آمار کودک همسری دخیل باشد. این عوامل به ترتیب اهمیت از این قرارند:۱– فقر: وقتی خانواده توانایی پرداخت هزینه‌های فرزند را نداشته باشد، برای پایین آوردن هزینه زندگی به ازدواج در سنین پایین فرزندان به ویژه دختران روی می‌آورد و این آگاهی را ندارد که ازدواج کودکان در دراز مدت می‌تواند در تثبیت فقر کمک کند.

۲– عدم وجود قوانین و یا قوانین ناکافی:

در بسیاری از کشورها قوانینی بر ضد ازدواج  زودرس وجود ندارد و اگر هم قوانینی باشد یا ناکافی است و یا اجرا نمی‌شود و راه دور زدن آن وجود دارد.

۳– تبعیض جنسیتی: در جامعه‌ای که دختر، یک انسان درجه دو و حقوق انسانی برابر با مرد را ندارد و در مالکیت پدران و مردان است و به منزله آبروی مردان خانواده می‌باشد، ازدواج زود‌هنگام برای حفاظت بکارت دختر و حفظ آبروی مردان خانواده ترجیح داده میشود. و در همین جا است که قتل‌های ناموسی در زمانی که دختر در قیمومت پدر یا برادر قرار دارد و هنوز بدام ازدواج زودرس نیفتاده است، اتفاق می‌افتد. و پس از ازدواج زودرس به دست همسر صورت می‌گیرد . در ایران با وجود اینکه آمار درستی وجود ندارد، آمار‌های موجود نشان از بالا رفتن کودک همسری و آمار قتل‌های ناموس می‌دهد که مجموعه‌ای از عوامل بالا در آن دخالت دارند.

۴– عدم حمایت از حق انتخاب، امنیت، سلامت و آینده مستقل دختران:

بسیار مهم است که از حق انتخاب ، امنیت، سلامت و آینده مستقل دختران حمایت کرد تا دختران بتوانند پا به پای مردان در جامعه پویا باشند و برای توسعه پایدار نیز اثر گذار شوند. .

با در نظر گرفتن عوامل بالا که در افزایش کودک همسری نقش دارند می‌توان نتیجه گرفت که برای کاهش کودک همسری به چهار مورد بالا باید اهمیت داد، فقر و تبعیض را در جامعه کاهش داد و نهایتا از جامعه محو کرد و قوانین مناسبی برای منع کودک همسری و جلوگیری از آن تدوین و اجرا کرد. البته باید به یاد داشته باشیم که علاوه بر چهار مورد ذکر شده آگاهی رسانی و آموزش نیز نقش بسیار مهم دارند. آگاهی پدر و مادر در مورد آسیب‌های ناشی از ازدواج زودهنگام ممکن است عاملی باشد تا در انجام این کار مردد شوند و اینده فرزندان خود را به ویرانی نکشند.

پیام اصلی این روز، این است که دختران نباید قربانی تبعیض، خشونت یا تصمیم‌هایی شوند که بدون توجه به خواست و منافع آنان گرفته می‌شود. حمایت از حقوق دختران، سرمایه‌گذاری برای ساختن جامعه‌ای سالم‌تر، برابرتر و صلح‌آمیزتر است.

در رساندن این پیام در جامعه پیرامونیی‌مان کوشا باشیم‌

شهلا عبقری _ عضو کار گروه پژوهش و آموزش کمپین توقف قتل های ناموسی .